Kasko Genel Şartları’na göre ölçüt, poliçe düzenlenirken kullanılan liste değeri değil, hasar tarihindeki rayiç değerdir. Genel Şartlar ayrıca hasar durumunda eksik veya aşkın sigorta uygulanmayacağını belirtir. Yerleşik Yargıtay içtihadına göre de eksik sigorta yalnızca kısmi hasarlarda uygulanabilir; tam ziya halinde rayiç bedelin ödenmesi gerekir.
Bu soru, son yıllarda en çok sorulan sigorta sorularından biri haline geldi — ve haklı bir gerekçesi var.
Poliçenizi ocak ayında yaptırdınız. Araç değeri listeye göre belirlendi ve priminiz ona göre hesaplandı.
Kasım ayında ağır hasar yaşandı. Aracın piyasa değeri ise o tarihte, ocak ayındaki liste değerinin belirgin biçimde üzerinde.
Hangisi esas alınacak?
Bu yazıda cevabı mevzuat metni ve tahkim kararları üzerinden anlatıyoruz — ve sonunda, çoğu sürücünün bilmediği bir usul uyarısı var.
Önce iki kavramı ayıralım
Karışıklığın kaynağı, iki farklı kavramın aynı sanılması.
| Kasko Değer Listesi | Rayiç Değer | |
|---|---|---|
| Ne zaman kullanılır | Poliçe düzenlenirken | Hasar anında |
| Ne belirler | Prim hesabının dayanağı | Ödenecek tazminatın ölçütü |
| Kaynağı | Aylık yayımlanan liste | Hasar tarihindeki piyasa koşulları |
Kasko değer listesi, poliçe düzenlenirken araç bedelinin sisteme girilmesinde kullanılır. Ancak ödemenin ölçütü bu liste değildir.
Genel Şartlar ne diyor?
Türkiye Sigorta Birliği tarafından yayımlanan Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları, poliçede yer alması gereken ifadeyi doğrudan tanımlar:
“Sigorta Bedeli kısmında belli bir tutar yer almayacak olup bu kısımda ‘Sigorta şirketi aracı hasar tarihi itibariyle rayiç değerine kadar teminat altına almıştır’ ibaresine, hasar durumunda eksik/aşkın sigorta uygulanmayacaktır ibaresine… yer verilir.”
Bu tek paragraf iki şeyi birden söylüyor.
Birincisi: Teminat, hasar tarihindeki rayiç değere kadardır. Poliçe tarihindeki değere değil.
İkincisi: Hasar durumunda eksik sigorta uygulanmaz. Yani “siz şu tutar üzerinden prim ödediniz, o kadar öderiz” yaklaşımı Genel Şartlarla bağdaşmaz.
Eksik sigorta nedir, neden önemli?
Eksik sigorta, sigorta bedelinin gerçek değerin altında kalması durumunda tazminatın orantılı olarak azaltılmasıdır.
Bir mal gerçek değerinin altında bir bedel üzerinden sigortalanmışsa, hasarın da aynı oranda bir kısmı ödenir.
Enflasyon ortamında bu mekanizma, sigortalının aleyhine ciddi bir sonuç doğurabilirdi. Genel Şartlar bunu kasko açısından kapatmıştır.
Yargıtay içtihadı ne yönde?
Sigorta Tahkim Komisyonu kararlarında aktarılan yerleşik içtihat şu şekilde ifade edilmektedir:
Eksik sigorta yalnızca kısmi hasarlarda uygulanabilir; tam ziya durumunda rayiç bedelin ödenmesi gerekir.
Bu ayrım önemlidir:
- Kısmi hasarda eksik sigorta tartışması gündeme gelebilir.
- Tam ziya — yani pert — halinde rayiç bedel ödenir.
Mekanizma pratikte nasıl işliyor?
Sigorta Tahkim Komisyonu kararları, bu çerçevenin nasıl uygulandığını gösteriyor.
İncelenen bir uyuşmazlıkta süreç şöyle işlemiş:
- Sigorta şirketi bir tutar belirleyerek ödeme yapmış
- Sigortalı bu tutarın rayiç bedelin altında kaldığını ileri sürmüş
- Tahkim sürecinde bilirkişi aracın rayiç bedelini bağımsız olarak belirlemiş
- Komisyon, şirketin belirlediği tutar ile bilirkişinin tespit ettiği rayiç bedel arasındaki farktan sorumlu olduğuna hükmetmiş
- Ayrıca ekspertiz rapor bedeli de alacağa dahil edilmiş
Bu, kararda “pert fark tazminatı” olarak adlandırılmıştır.
Mekanizmanın özeti şu: şirketin ilk belirlediği tutar nihai değildir. Rayiç bedel bağımsız olarak tespit edilebilir ve aradaki fark tazminat olarak hükmedilebilir.
Dürüst olmak gerekirse: bir kayıt var
Yukarıdakiler genel çerçeveyi veriyor. Ancak poliçenin kendisi bu çerçeveyi daraltabilir.
Bir tahkim kararında şu tespit yer alıyor: Genel Şartların ilgili maddesinde ve poliçe üzerinde yazılı “Rayiç Değer Klozu”nda, aracın rayiç değeri konusunda bir azami ölçü getirildiği görülmektedir.
Yani bazı poliçeler, rayiç değere bir üst sınır koyan özel şart içerebilir.
Bunun pratik anlamı şudur: Genel Şartlar temeli kurar, ancak poliçenizin özel şartları belirleyicidir. İki metni birlikte okumak gerekir.
Bu nedenle poliçenizdeki rayiç değer klozunun ne dediğini bilmek, hasar anında değil poliçe yenilenirken öğrenilmesi gereken bir konudur.
Sovtaj: ödemeyi etkileyen ikinci kalem
Pert ödemesinde rayiç değer tek başına ödenmez. Sovtaj bedeli — yani hasarlı aracın kalan değeri — hesaba girer.
İki seçenek vardır:
- Araç sigorta şirketine bırakılır. Rayiç değerin tamamı ödenir, araç şirkete geçer.
- Araç sigortalıda kalır. Rayiç değerden sovtaj bedeli düşülerek kalan tutar ödenir.
İkinci seçenekte ödenecek tutar, rayiç bedelden sovtaj bedelinin düşülmesiyle bulunur. Uygulamada bu fark belirgin olabilir — özellikle aracın hasarlı haliyle hâlâ önemli bir değer taşıdığı durumlarda.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sovtaj bedelinin nasıl belirlendiğidir. Sovtaj yüksek belirlenirse, size ödenecek tutar düşer.
Genel Şartlarda, aracı hasarlı haliyle sigortalıya bırakarak tazminat ödemek isteyen sigortacının, tespit edip sigortalıya bildirdiği sovtaj bedeline ilişkin bir süre yükümlülüğü bulunduğu belirtilmektedir.
🔴 En kritik usul bilgisi: mutabakatname
Bu bölüm, yazının en önemli kısmı — ve hasarın yaşandığı anda en çok kaybettiren bilgi.
Pert işleminde sigorta şirketi genellikle bir mutabakatname düzenler. Bu belge poliçe bilgilerini, kaza tarihini, rayiç bedeli, sovtaj bedelini ve ödeme tutarını içerir.
Ve şu uyarı kritiktir:
Mutabakatnameyi herhangi bir şerh düşmeksizin imzalamak veya sigorta şirketini ibra etmek, pert bedeline ilişkin itiraz ve dava hakkının kaybedilmesi sonucunu doğurabilir.
Ne yapmalı?
Kaynaklarda belirtilen yaklaşım şudur:
- Belirlenen rayiç değere itirazınız yoksa mutabakat imzalanabilir.
- Rayiç değerin düşük hesaplandığını düşünüyorsanız mutabakata bu yönde şerh düşülmeli ya da imzalanmamalıdır.
Şerh, “bu tutarı aldım ancak fark talep hakkımı saklı tutuyorum” anlamına gelen bir kayıttır. İtiraz hakkını korur.
Pratik sonuç: Belgeyi imzalamadan önce rakamı değerlendirin. Aynı gün imzalamak zorunda değilsiniz.
İbranameden sonra hiç yol yok mu?
Kaynaklarda bunun istisnaları bulunduğu ve bazı durumlarda Yargıtay kararları doğrultusunda ibranameye rağmen dava açılabildiği belirtilmektedir.
Ancak bu, kural değil istisnadır ve ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Baştan şerh düşmek çok daha güvenli bir yoldur.
Rayiç değere itiraz süreci
Belirlenen tutarın düşük olduğunu düşünüyorsanız izlenebilecek yol şudur:
- Mutabakata şerh düşün veya imzalamayın.
- Kendi araştırmanızı belgeleyin. Aynı model, yıl ve kilometredeki araçların güncel satış ilanları ekran görüntüsüyle kayıt altına alınabilir.
- Yazılı itiraz edin. Sigorta şirketine gerekçenizi yazılı olarak iletin.
- Sonuç alamazsanız Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurun.
Tahkim sürecinde bilirkişi ataması yapılabilir ve rayiç bedel bağımsız olarak belirlenir. Kararlarda ekspertiz rapor bedelinin de alacağa dahil edildiği görülmektedir.
Poliçe yenilerken sorulması gerekenler
Bu konudaki en etkili müdahale, hasar anında değil poliçe yenileme aşamasındadır.
- Poliçemde sigorta bedeli olarak ne yazıyor? Genel Şartlara uygun ifade mi yer alıyor, yoksa sabit bir tutar mı?
- Rayiç değer klozu var mı, azami ölçü getiriyor mu?
- Enflasyon veya değer koruma klozu eklenebilir mi?
- Yeni değer klozu benim aracıma uygulanabilir mi?
- Sovtaj bedeli nasıl belirleniyor?
- Poliçe yıl içinde güncellenebilir mi?
İkinci madde bu yazının merkezindeki konudur. Poliçenizde rayiç değere üst sınır getiren bir kloz varsa, bunu hasar anında öğrenmek geç olur.
Dördüncü madde ise sıfır ve yeni araçlar için önemlidir. Yeni değer klozu, belirli koşullarda daha avantajlı bir ödeme sağlayabilir.
Bu tip atlanan başlıkları internetin sormadığı sorular yazımızda da ele almıştık.
Özetle
Kasko Genel Şartları’na göre ölçüt, poliçe düzenlenirken kullanılan liste değeri değil, hasar tarihindeki rayiç değerdir. Genel Şartlar, poliçede sabit bir sigorta bedeli yazılmamasını ve hasar durumunda eksik veya aşkın sigorta uygulanmamasını öngörür.
Yerleşik Yargıtay içtihadına göre de eksik sigorta yalnızca kısmi hasarlarda uygulanabilir; tam ziya halinde rayiç bedel ödenir.
Buna karşılık poliçenin özel şartlarında yer alan bir rayiç değer klozu, azami ölçü getirebilir. Bu nedenle Genel Şartlar ile poliçe metni birlikte okunmalıdır.
Ve en kritik usul bilgisi şudur: mutabakatnameyi şerh düşmeden imzalamak, itiraz ve dava hakkının kaybedilmesi sonucunu doğurabilir. Rakamı düşük buluyorsanız şerh düşün veya imzalamayın.
Poliçenizin pert ve rayiç değer hükümlerini ve size uygun kloz yapısını değerlendirmek isterseniz, bize ulaşabilirsiniz. Ürünler hakkında genel bilgi için kasko sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Pert ödemesi hangi değere göre hesaplanır?
Kasko Genel Şartları’na göre hasar tarihindeki rayiç değere göre hesaplanır. Genel Şartlar, poliçede sabit bir sigorta bedeli yazılmamasını ve “sigorta şirketi aracı hasar tarihi itibariyle rayiç değerine kadar teminat altına almıştır” ifadesinin yer almasını öngörür.
Poliçe tarihindeki liste değeri mi esas alınır?
Hayır. Kasko değer listesi poliçe düzenlenirken araç bedelinin belirlenmesinde kullanılır, ancak ödemenin ölçütü hasar tarihindeki rayiç değerdir. Genel Şartlar ayrıca hasar durumunda eksik veya aşkın sigorta uygulanmayacağını belirtir.
Eksik sigorta pert ödemesinde uygulanır mı?
Sigorta Tahkim Komisyonu kararlarında aktarılan yerleşik Yargıtay içtihadına göre eksik sigorta yalnızca kısmi hasarlarda uygulanabilir; tam ziya durumunda rayiç bedelin ödenmesi gerekir.
Poliçemde rayiç değere sınır getiren bir kloz olabilir mi?
Evet. Bir tahkim kararında, Genel Şartlarda ve poliçe üzerindeki rayiç değer klozunda araç rayiç değerine azami ölçü getirildiği tespit edilmiştir. Bu nedenle Genel Şartlar ile poliçenizin özel şartları birlikte okunmalıdır.
Sovtaj bedeli ödemeyi nasıl etkiler?
Araç sigorta şirketine bırakılırsa rayiç değerin tamamı ödenir. Araç sigortalıda kalırsa rayiç değerden sovtaj bedeli düşülür ve kalan tutar ödenir. Bu nedenle sovtaj bedelinin nasıl belirlendiği, ödenecek tutarı doğrudan etkiler.
Mutabakatnameyi imzalamalı mıyım?
Belirlenen rayiç değere itirazınız yoksa imzalanabilir. Ancak değerin düşük hesaplandığını düşünüyorsanız mutabakata şerh düşülmeli ya da imzalanmamalıdır. Şerh düşmeden imzalamak, itiraz ve dava hakkının kaybedilmesi sonucunu doğurabilir.
Şerh düşmeden imzaladım, ne yapabilirim?
Kaynaklarda bunun istisnaları bulunduğu ve bazı durumlarda Yargıtay kararları doğrultusunda ibranameye rağmen dava açılabildiği belirtilmektedir. Ancak bu kural değil istisnadır ve ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.
Rayiç değere nasıl itiraz edilir?
Mutabakata şerh düşülmeli, benzer araçların güncel satış ilanları belgelenmeli, sigorta şirketine yazılı itiraz iletilmeli ve sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Tahkim sürecinde bilirkişi ataması yapılarak rayiç bedel bağımsız olarak belirlenebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Yazıda yer alan mevzuat hükümleri ve tahkim kararları örnek niteliğindedir; somut bir olayın nasıl sonuçlanacağı poliçenin genel ve özel şartları ile olayın kendi koşullarına göre belirlenir. Kendi durumunuz için acentenizden bilgi alınız; hukuki uyuşmazlık halinde avukata danışınız.